9/10
Cześć! Witamy Cię w bieszczadzkiej grze terenowej!
Jesteś na punkcie 9 z 10 gry „Tropem Bieszczadzkiego misia, wilka i rysia”.
Ten przystanek opowie Ci o o koegzystencji ludzi z rysiami oraz o ochronie rysia.
Poprzedni przystanek – punkt 8 z 10 – opowiadał o narodzinach i dorastaniu rysich maluchów.
Ochrona, nauka i przyszłość.
W tym miejscu gry przechodzimy od fascynacji biologią do zrozumienia odpowiedzialności. Ryś euroazjatycki w Polsce to gatunek „parasolowy” – chroniąc go i jego ogromne terytoria, automatycznie chronimy setki innych, mniejszych gatunków roślin i zwierząt. Bieszczady to najważniejszy bastion rysiowej populacji karpackiej, ale nawet tutaj przetrwanie tego kota zależy od precyzyjnych, wielomilionowych projektów i codziennych decyzji każdego z nas.
Historia ochrony.
Ryś w Polsce od 1995 roku objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. To była przełomowa decyzja, zainicjowana m.in. przez naukowców i organizacje przyrodnicze, która zatrzymała drastyczny spadek liczebności tego gatunku. Ochrona ścisła oznacza, że prawo chroni nie tylko samo zwierzę, ale również jego biotop (miejsce życia). W Bieszczadach tworzy się specjalne strefy ochrony wokół rysiowych mateczników, gdzie ogranicza się gospodarkę leśną, aby zapewnić samicom absolutny spokój podczas wychowywania młodych.
Korytarze ekologiczne.
To jeden z najważniejszych i najdroższych elementów ochrony finansowanych z funduszy unijnych (np. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program). Ryś, aby przetrwać jako gatunek, musi mieć możliwość mieszania się genów z osobnikami z innych lasów.
Problemem są drogi ekspresowe i gęsta zabudowa. Rozwiązaniem jest budowa przejść dolnych i górnych dla zwierząt. W Bieszczadach i na ich obrzeżach monitoruje się te przejścia, aby sprawdzić, czy rysie z nich korzystają. Dzięki funduszom unijnym wiemy, że ryś jest bardzo wybredny – nie wejdzie do ciemnego, wąskiego tunelu. Przejście musi być szerokie, obsadzone naturalną roślinnością i ciche.
Monitoring.
Ochrona rysia wymaga danych. Nie można chronić kogoś, o kim nic się nie wie. Tutaj wchodzą projekty takie jak „Monitoring i ochrona ssaków drapieżnych” (WWF Polska, we współpracy z funduszami norweskimi i unijnymi, Strona WWF o projekcie LECA). Wybranym rysiom zakłada się specjalistyczne obroże, które wysyłają co kilka godzin współrzędne zwierzęcia. Dzięki temu wiemy, którędy rysie przechodzą przez bieszczadzkie drogi i które fragmenty lasu są dla nich kluczowe. Poza tym w bieszczadzkich nadleśnictwach (np. Stuposiany, Lutowiska) rozmieszczona jest sieć kamer. Pozwalają one na tzw. foto-identyfikację. Każdy ryś ma unikalny układ cętek – jak odcisk palca. Dzięki temu naukowcy wiedzą dokładnie, ile rysi żyje w danej dolinie, bez konieczności ich chwytania.
Relacja człowiek – ryś.
Ryś to „czysty” drapieżnik. W przeciwieństwie do wilków, bardzo rzadko wchodzi w konflikty z rolnikami, mieszkańcami i turystami. Edukacja bieszczadzkich hodowców i pasterzy sprawiła, że ryś jest postrzegany jako sprzymierzeniec – naturalny regulator liczebności saren, które czasem niszczą uprawy. Ważnym elementem ochrony jest kanalizacja ruchu turystycznego. Fundusze unijne wspierają budowę dobrze oznakowanych szlaków i wież widokowych, aby turyści nie musieli „przedzierać się” przez mateczniki, płosząc odpoczywające koty.
Projekt LIFE i reintrodukcja (metody aktywne).
Wspomniany wcześniej projekt LIFE17 NAT/PL/000600 to gigantyczne przedsięwzięcie, które choć geograficznie dotyczy północnej Polski, genetycznie opiera się na rysiach z naszej części Europy. Metoda „Born to be Free” to polski wkład w światową ekologię. Młode rysie urodzone w niewoli, ale mające kontakt z naturalnym lasem, są „wypuszczane” do natury bez traumy. To właśnie dzięki sukcesom tej metody w Bieszczadach, zaczęto ją stosować w innych częściach kraju. Projekt LIFE.
Szpital w Przemyślu.
Każdy osobnik jest na wagę złota. Dlatego kluczowym partnerem w ochronie jest Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych w Przemyślu. Kiedy ryś w Bieszczadach zostanie potrącony przez samochód lub osierocony (np. gdy matka zginie), trafia właśnie tam. Leczenie rysia to kosztowne operacje i miesiące rewalidacji, często finansowane z odpisów podatkowych i grantów środowiskowych. Sukcesem ochrony jest to, że większość tych zwierząt wraca potem na wolność w Bieszczady.
Zagrożenia 21. wieku.
Analitycznie rzecz biorąc, największym zagrożeniem nie jest już kłusownictwo (choć wciąż się zdarza), ale izolacja populacji. Jeśli rysie bieszczadzkie nie będą mogły spotykać się z rysiami z innych pasm górskich, ich pula genowa zubożeje. Budowa „korytarzy północ-południe” łączących Karpaty z Puszczą Białowieską. To projekt na dziesięciolecia, wymagający współpracy między rządem, leśnikami a prywatnymi właścicielami gruntów.
Ochrona rysia to gra o najwyższą stawkę – o zachowanie dzikości Bieszczadów. Bez rysia, las stałby się tylko „plantacją drzew”. Ryś swoją obecnością wymusza na nas, ludziach, zachowanie fragmentów przyrody w stanie nienaruszonym. Ryś jest „barometrem lasu”. Tam, gdzie żyją rysie, powietrze jest czystsze, a las zdrowszy. Ryś wybiera tylko najlepsze siedliska, więc jego obecność to certyfikat jakości dla całej bieszczadzkiej przyrody.
To już koniec opowieści o rysiach – ich codzienności, dorastaniu oraz ochronie ich gatunku.
Do zobaczenia na punkcie dziesiątym, gdzie dowiesz się o współistnieniu wszystkich trzech Bieszczadzkich mieszkańców lasu: misia, wilka i rysia.
Mamy dla Ciebie jeszcze zabawę interaktywną – TEST O RYSIU.
Przed Tobą 10 stwierdzeń – zdecyduj, które z nich są prawdą, a które fałszem. Uważaj, ryś to mistrz iluzji, więc niektóre pytania mogą Cię zaskoczyć! W każdym pytaniu tylko jedna opcja jest poprawna.
A jakbyś chciał zgłębić wiedzę o rysiach polecamy:
Polecany seans:
„Zobacz jak żyje największy dziki kot w Polsce! | Dzikie Oblicze Polski” National Geographic Polska
Wybierzcie się w niezwykłą podróż z National Geographic, aby podglądać codzienne życie rysia. Ten dokument zachwyca jakością obrazu i pozwala zajrzeć w głąb puszczy, gdzie ten dziki kot rządzi swoimi ścieżkami. Odkryjcie niezwykłe umiejętności tego drapieżnika i zobaczcie, dlaczego każdy jego krok w lesie jest tak wyjątkowy.
Polecane książki / strony:
Strona https://rysie.org/rysie-strona-glowna/
Odwiedź stronę rysie.org, aby śledzić losy rysi przywracanych naturze i sprawdzić, jak radzą sobie one po wypuszczeniu na wolność. To doskonała okazja, by poznać realne działania ochronne, dzięki którym te niezwykłe drapieżniki mają szansę znów bezpiecznie wędrować przez nasze lasy! To główne centrum informacyjne poświęcone programowi reintrodukcji rysia nizinnego w północno-zachodniej Polsce.
Nagrody!
Smaczny bonus na początek!
Mamy dla Ciebie coś specjalnego, by zregenerować siły po bieszczadzkich wędrówkach. Każdy, kto weźmie udział w naszych grach, otrzymuje 5% rabatu na pyszne jedzenie w naszej Oberży! Pełne menu jest dostępne na naszej stronie. Zobacz nasze MENU
Wystarczy, że:
– zrobisz zdjęcie z tabliczką gry w tle,
– udostępnisz na instagramie albo facebooku posta, rolkę albo relację,
– oznaczysz Przystanek Smerek i dodasz #bieszczadzkiegryterenowe.
A my zadbamy o to, abyś mógł rozsmakować się w naszej kuchni w jeszcze lepszej cenie. To nasza forma podziękowania za wspólną zabawę! Rabat w Oberży to nagroda, którą otrzymuje każdy, ale to nie wszystko! Przygotowaliśmy dla Was całą pulę dodatkowych nagród – zarówno dla mistrzów poszczególnych tras, jak i dla zdobywcy Nagrody Głównej całego sezonu. Więcej szczegółów jest na stronie głównej bieszczadzkich gier terenowych. Zobacz NAGRODY
Serdecznie dziękujemy naszym sąsiadom z Niemczukówki za życzliwość i możliwość zamontowania na ich terenie tabliczki edukacyjnej w ramach Bieszczadzkich gier terenowych. Ta lokalna współpraca pozwala nam wspólnie promować bogactwo przyrodnicze naszego regionu i wspierać odpowiedzialną turystykę.