2/10
Cześć! Witamy Cię w bieszczadzkiej grze terenowej!
Jesteś na punkcie 2 z 10 gry „Tropem ciszy, chilloutu i natury ”.
Ten przystanek opowie Ci o relaksie refleksyjnym – cerkwisko i stary cmentarz.
Poprzedni przystanek – punkt 1 z 10 – opowiadał o odpoczynku wśród drzew.
Cerkwisko i stary cmentarz – chillout w duchu „slow” i szacunek dla przeszłości.
Brama do innego wymiaru czasu.
Wkraczasz w miejsce, gdzie czas nie tylko zwolnił, ale wręcz się zatrzymał. Kolejny etap naszej wędrówki prowadzi w głąb bieszczadzkich dolin, w miejsca, które kiedyś tętniły życiem, a dziś są oazami absolutnej, przejmującej ciszy. Aby w pełni poczuć bieszczadzki chillout, musimy dotknąć melancholijnego piękna tutejszej historii. Stoisz na dawnym cerkwisku, w sąsiedztwie starego, opuszczonego cmentarza wiejskiego, gdzie człowiek staje się jedynie gościem w królestwie natury. To tutaj najlepiej rozumie się bieszczadzkie zawołanie, by „rzucić wszystko”, bo w obliczu trwania tych starych drzew i kamieni, codzienne problemy wydają się jedynie kruchym pyłem.
Zaginiony świat bieszczadzkich dolin.
Aby zrozumieć ten krajobraz, musimy cofnąć się w czasie do lat trzydziestych dwudziestego wieku. Bieszczady wyglądały wtedy zupełnie inaczej niż dzisiaj. Połonin i dolin nie porastał tak gęsty, nieprzebyty las – były one przestrzenią tętniącą życiem, wypełnioną dźwiękami nawoływań pasterzy, dzwonków pasącego się bydła i stukotem wozów. W niemal każdej dolinie, wzdłuż górskich potoków, ciągnęły się długie, gwarne wsie zamieszkiwane przez Bojków i Łemków. Ludzie ci byli mistrzami przetrwania w trudnych, górskich warunkach; budowali swoje charakterystyczne, drewniane domy bez użycia gwoździ, uprawiali kamienistą ziemię i co niedzielę, ubrani w lniane, haftowane stroje, spotykali się w centralnym punkcie wsi – w drewnianej cerkwi. Wszystko to zmieniło się bezpowrotnie po drugiej wojnie światowej, w latach 1945–1947. W wyniku masowych wysiedleń, w tym słynnej akcji „Wisła”, mieszkańcy zostali zmuszeni do nagłego opuszczenia swoich rodzinnych stron, często mając zaledwie kilka godzin na spakowanie całego życia. Ich domy spłonęły lub zostały rozebrane na opał i materiał budowlany, a geometryczne układy pól i ogrodów zaczęła powoli, systematycznie zarastać dzika przyroda. Dzisiejszy las, który Cię otacza, skrywa pod swoją koroną fundamenty dawnego świata.
Żywa architektura nieistniejących świątyń.
Cerkwisko to nic innego jak puste miejsce, na którym kiedyś stała świątynia. Bardzo często jedynym śladem po drewnianej cerkwi jest dziś wieniec potężnych, starych lip, dębów lub jesionów, które dawni budowniczowie sadzili wokół budowli. Nie robili tego tylko dla ozdoby – gęste korony drzew pełniły funkcję naturalnego piorunochronu oraz parawanu chroniącego drewnianą, krytą gontem konstrukcję przed porywistymi, górskimi wichurami. Gdy sama świątynia zniknęła z powierzchni ziemi, drzewa pozostały, tworząc naturalną, żywą architekturę i wyznaczając zarys dawnej nawy. Te wiekowe drzewa są jak strażnicy pamięci – jeśli przyłożysz ucho do ich pnia, możesz niemal usłyszeć echo dawnych śpiewów liturgicznych, które przez wieki nasiąkały ich korę.
Smerek – wieś, która zniknęła i powróciła.
Szczególnym miejscem na mapie bieszczadzkiej melancholii jest wieś Smerek, która swoją nazwę wzięła od karpackiego określenia świerka. Była to jedna z największych i najstarszych wsi w okolicy, lokowana na prawie wołoskim już w XVI wieku. Przed wojną Smerek liczył ponad sto domów, posiadał własny młyn, tartak, a nawet karczmę, będąc ważnym ośrodkiem życia pasterskiego u podnóża góry o tej samej nazwie. Sercem wsi była drewniana cerkiew pw. św. Wielkomęczennika Dymitra, wzniesiona w 1875 roku, która górowała nad doliną swoim malowniczym kształtem. Niestety, tragiczny los nie oszczędził tego miejsca – po 1947 roku wieś została całkowicie wysiedlona i spalona, a cerkiew rozebrana. Dziś po dawnej świątyni pozostało jedynie cerkwisko, a o historii dawnych mieszkańców przypomina stary cmentarz, na którym pośród wysokich traw i paproci wciąż można odnaleźć kilka ocalałych, kamiennych krzyży. Smerek, choć dziś kojarzony głównie z turystyką, pod swoją współczesną warstwą skrywa głębokie blizny przeszłości, które najlepiej kontempluje się w ciszy tutejszego cerkwiska.
Kamienne krzyże i kunszt mistrzów ze Starego Brusna.
Obok cerkwisk znajdują się stare cmentarze. To miejsca niezwykłe, w których zamiast marmurowych, współczesnych pomników zobaczysz unikalne krzyże z szarego piaskowca. Były one wykonywane ręcznie przez wybitnych rzemieślników z kamieniarskiego ośrodka w Starym Bruśnie na Roztoczu. Każdy taki krzyż to unikatowe dzieło sztuki ludowej – kamieniarze, mimo braku akademickiego wykształcenia, posiadali niezwykłe wyczucie proporcji i symboliki. Spacer po takim cmentarzu to lekcja najgłębszego spokoju. Kamienne krzyże, często pochylone pod wpływem osiadającej ziemi, porośnięte grubą warstwą mchu i wtopione w pnie drzew, nie budzą grozy. Są symbolem ostatecznej harmonii i powrotu człowieka do macierzy. Dawni mistrzowie wykuwali na nich subtelne symbole: motyw winorośli oznaczał więź z Bogiem, bluszcz – życie wieczne i niezniszczalną pamięć, a geometryczne rozety przypominające słońce miały rozświetlać duszom drogę w zaświatach.
Zielony dywan pamięci i płaczące sady.
Natura w niesamowity sposób zaopiekowała się tymi miejscami, tworząc na nich własne ogrody pamięci. Na bieszczadzkich cmentarzach niezwykle często spotkasz dziko rosnący barwinek – małą, zimozieloną roślinkę o błękitnych kwiatach. Dawniej sadzono ją na grobach, bo jej zdolność do przetrwania pod śniegiem symbolizowała triumf życia nad śmiercią. Oprócz barwinka, w zaroślach dawnych wsi wciąż rosną zdziczałe jabłonie, grusze i wspomniane wcześniej czereśnie ptasie. Te dawne ogrody owocowe, nazywane dzisiaj „płaczącymi sadami”, potrafią owocować w środku lasu przez dziesięciolecia. Słodkie owoce, które nikt już nie zbiera, spadają na fundamenty domów, stanowiąc jedyny żywy ślad po dawnych gospodarzach, którzy kiedyś szczepili te drzewa z myślą o swoich dzieciach i wnukach.
Relaks refleksyjny, czyli bieszczadzki dystans.
Chillout na bieszczadzkim cmentarzu to specyficzny rodzaj odpoczynku – to tak zwany relaks refleksyjny. Tutaj, z dala od zgiełku miast, zasięgu WiFi i natłoku zbędnych informacji, człowiek uświadamia sobie ulotność problemów codzienności. Słuchając szumu liści starych lip, które pamiętają jeszcze głosy dawnych mieszkańców i modlitwy w języku staro-cerkiewno-słowiańskim, można złapać bezcenny dystans do własnego, wiecznie pędzącego życia. Natura, która z szacunkiem otuliła te kamienne pamiątki zielonym dywanem z mchu i paproci, uczy nas cierpliwości. Pokazuje, że wszystko ma swój naturalny cykl, a najwspanialsze, co możemy zrobić, to po prostu zatrzymać się, wziąć głęboki oddech i docenić ciszę, która tutaj jest najpiękniejszą muzyką.
To już koniec opowieści o odpoczynku z historią w tle.
Do zobaczenia na punkcie trzecim, gdzie dowiesz się o nocnym bieszczadzkim niebie.
Mamy dla Ciebie jeszcze zabawę interaktywną – krzyżówkę REFLEKSJA I HISTORIA.
A jakbyś chciał jeszcze bardziej odpocząć polecamy:
Polecana książka:
„Bieszczadzka odyseja. Wspomnienia moich rodziców”. Zbigniew Maj
Ta wyjątkowa książka to niezwykle poruszająca i autentyczna podróż w czasie, która idealnie współgra z duchem naszego odpoczynku i powrotu do korzeni. Autor (nasz sąsiad z Wetliny), spisując autentyczne wspomnienia swoich rodziców, przenosi nas do powojennych Bieszczadów – świata pionierów, bieszczadzkich osadników i dzikiej, nieokiełznanej jeszcze przyrody. Lektura tej książki uczy nas głębokiego szacunku do tutejszej ziemi i pokazuje, jak wielki spokój oraz siłę można czerpać z prostego życia w bliskości z naturą. To idealna pozycja na wieczorny relaks przy bieszczadzkiej herbacie, która pozwoli Ci zabrać cząstkę tutejszej historii i bieszczadzkiego klimatu prosto do Twojego domu. Jest to książka dostępna również w naszej Przystankowej bibliotece, więc możesz ją wypożyczyć. Zobacz naszą BIBLIOTEKĘ
Nagrody!
Smaczny bonus na początek!
Mamy dla Ciebie coś specjalnego, by zregenerować siły po bieszczadzkich wędrówkach. Każdy, kto weźmie udział w naszych grach, otrzymuje 5% rabatu na pyszne jedzenie w naszej Oberży! Pełne menu jest dostępne na naszej stronie. Zobacz nasze MENU
Wystarczy, że:
– zrobisz zdjęcie z tabliczką gry w tle,
– udostępnisz na instagramie albo facebooku posta, rolkę albo relację,
– oznaczysz Przystanek Smerek i dodasz #bieszczadzkiegryterenowe.
A my zadbamy o to, abyś mógł rozsmakować się w naszej kuchni w jeszcze lepszej cenie. To nasza forma podziękowania za wspólną zabawę! Rabat w Oberży to nagroda, którą otrzymuje każdy, ale to nie wszystko! Przygotowaliśmy dla Was całą pulę dodatkowych nagród – zarówno dla mistrzów poszczególnych tras, jak i dla zdobywcy Nagrody Głównej całego sezonu. Więcej szczegółów jest na stronie głównej bieszczadzkich gier terenowych Zobacz NAGRODY
