3/10

Cześć! Witamy Cię w bieszczadzkiej grze terenowej! 

Jesteś na punkcie 3 z 10 gry „Tropem Bieszczadzkiego misia, wilka i rysia”. 

Ten przystanek to „lekcja dyplomacji”. Dowiesz się tutaj, jak dzielić bieszczadzkie ścieżki z królem puszczy, by obie strony czuły się bezpiecznie. Oraz jak przebiega czynna ochrona tego gatunku. 

Poprzedni przystanek – punkt 2 z 10 – opowiadał o narodzinach i dorastaniu bieszczadzkich misi. 

Spotkanie z niedźwiedziem brunatnym w bieszczadzkim lesie to sytuacja, która wymaga od człowieka opanowania biologicznych instynktów – przede wszystkim instynktu ucieczki. Musimy zrozumieć psychologię niedźwiedzia: on nie traktuje nas jako zdobyczy (nie jesteśmy elementem jego diety), ale jako zagrożenie lub intruza. Ataki niedźwiedzi w Polsce są niezwykle rzadkie i prawie zawsze wynikają z zaskoczenia zwierzęcia na krótkim dystansie. Największym zagrożeniem dla niedźwiedzia wcale nie jest myśliwy, ale „uprzejmy” turysta, który zostawia kanapkę na szlaku lub wyrzuca ogryzek do kosza bez zabezpieczeń. Niedźwiedź, który nauczy się, że człowiek oznacza łatwe jedzenie (tzw. synantropizacja), staje się „niedźwiedziem problemowym”, co często kończy się dla niego tragicznie. Bezpieczeństwo misia zależy więc od Twojej dyscypliny!

Jak NIE spotkać niedźwiedzia?

Większość spotkań z niedźwiedziami to tzw. spotkania przypadkowe, których można uniknąć. Niedźwiedź ma fenomenalny słuch i węch – jeśli dasz mu szansę, on zejdzie Ci z drogi, zanim go zauważysz.

• Daj się usłyszeć. Nie musisz krzyczeć, ale rozmawiaj z towarzyszami, pogwizduj lub od czasu do czasu zaklaszcz. Cisza w gęstym lesie to najgorszy doradca – możesz zaskoczyć niedźwiedzia w jego dziennym legowisku.
• Unikaj zarośli i wiatrołomów. Nie schodź z wyznaczonych szlaków. Gęste młodniki to miejsca, gdzie niedźwiedzie odpoczywają w ciągu dnia.
• Wiatr w plecy. Jeśli wieje od Ciebie w stronę lasu, niedźwiedź poczuje Cię z kilometra i ucieknie. Jeśli wieje w Twoją stronę – musisz być dwa razy bardziej czujny (głośniejszy).
• Zabierz swoje śmieci. Każdy papierek po batonie to zapachowy magnes. Jeśli niedźwiedź poczuje jedzenie w Twoim plecaku, będzie Cię kojarzył z „dostawcą pizzy”.

Oko w oko z mocarzem – co robić?

Jeśli jednak zdarzy się, że za zakrętem zobaczysz brunatną sylwetkę, najważniejsze jest jedno słowo: OPANOWANIE.

1. Nie uciekaj! Niedźwiedź biega 60 km/h. Ucieczka włącza u niego instynkt pościgowy.
2. Zidentyfikuj się jako człowiek: Mów do niedźwiedzia spokojnym, niskim i zdecydowanym głosem. Nie krzycz piskliwie. Unikaj bezpośredniego patrzenia mu w oczy (dla zwierząt to sygnał wyzwania do walki).
3. Powoli się wycofuj: Idź tyłem tą samą drogą, którą przyszedłeś, cały czas obserwując zwierzę.
4. Zwiększ swój rozmiar: Jeśli niedźwiedź się zbliża, możesz powoli unieść ręce nad głowę, by wydać się większym.
5. Gdy niedźwiedź staje na łapach: Spokojnie! On nie atakuje – on po prostu „wystawia anteny”, by lepiej Cię poczuć i zobaczyć.

Czarny scenariusz – gdy niedźwiedź szarżuje.

Szarża to najczęściej tzw. „atak pozorowany” – niedźwiedź podbiega na kilka metrów i gwałtownie hamuje, chcąc Cię wystraszyć. Jeśli jednak dojdzie do bezpośredniego kontaktu:

• Padnij na brzuch i spleć dłonie na karku.
• Podciągnij kolana pod brodę (pozycja embrionalna).
• Plecak zostaw na plecach – to Twoja dodatkowa tarcza.
• Leż nieruchomo, dopóki niedźwiedź nie odejdzie daleko.

Historia ochrony: od krawędzi wyginięcia po ścisłą ochronę.

Niedźwiedzie w Polsce nie zawsze miały lekko. Przez wieki traktowano je jako szkodniki lub trofea. Przełom nastąpił po II wojnie światowej, kiedy ich populacja była krytycznie niska. 1952 rok – to kluczowa data – wtedy wprowadzono w Polsce całkowitą ochronę gatunkową niedźwiedzia brunatnego. Dziś niedźwiedź podlega ochronie ścisłej i wymaga ochrony czynnej. Oznacza to, że nie wystarczy „zostawić go w spokoju”, ale trzeba aktywnie zarządzać jego środowiskiem, by mógł przetrwać obok ludzi.

Dlaczego Bieszczady są stolicą niedźwiedzi?

Choć niedźwiedzie spotkamy też w Tatrach czy Beskidzie Żywieckim, to właśnie Bieszczady są ich polską stolicą. Dlaczego?

Przestrzeń – to jeden z najmniej zaludnionych obszarów Polski. Niedźwiedzie potrzebują ogromnych terytoriów (samiec może zajmować nawet kilkaset kilometrów kwadratowych).

Baza pokarmowa – Bieszczadzkie lasy bukowe i jodłowe oferują obfitość pożywienia (bukiew, owoce leśne), a liczne doliny po nieistniejących wsiach są pełne starych sadów, które niedźwiedzie uwielbiają odwiedzać jesienią.

Łączność – Bieszczady są częścią większego korytarza ekologicznego Karpat Wschodnich, co pozwala na migrację osobników między Polską, Słowacją a Ukrainą, zapobiegając izolacji genetycznej.

Konkretne działania i wsparcie Unii Europejskiej.

Kluczem do ochrony niedźwiedzi jest… zarządzanie ludźmi. Konflikty pojawiają się tam, gdzie zaciera się granica między „dzikością” a „cywilizacją”.

Ochrona niedźwiedzi to drogie przedsięwzięcie, dlatego Polska intensywnie korzysta z funduszy zewnętrznych, głównie z programu LIFE oraz funduszy norweskich.

1. Projekt LIFE . Projekt LIFE. To jeden z najważniejszych projektów, który przyniósł realne zmiany:

Montaż kontenerów odpornych na niedźwiedzie. Specjalne śmietniki z mechanicznymi blokadami, których zwierzę nie jest w stanie otworzyć. To drastycznie zmniejszyło liczbę niedźwiedzi „śmieciarzy”. Takie kontenery możesz zobaczyć np. przy przystankach autobusowych, wiatach turystycznych. 

Pastuchy elektryczne. Dofinansowanie dla pszczelarzy i rolników na zakup ogrodzeń elektrycznych chroniących ule i inwentarz.

Monitoring GPS. Zakładanie obroży telemetrycznych, które pozwalają naukowcom śledzić ruchy „problemowych” osobników i ostrzegać lokalne służby, gdy zwierzę podchodzi zbyt blisko domostw.

2. Działania Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Związane np. z programem FEnIKS. Program FEnIKS. Różne strategie ochrony czynnej:

Rewitalizacja starych sadów. Odnawianie dzikich drzew owocowych w głębi lasu, aby niedźwiedzie miały naturalną alternatywę i nie musiały szukać jabłek w ogrodach mieszkańców.

Edukacja. Tablice informacyjne „Niedźwiedź to nie zabawka” oraz szkolenia dla przewodników i edukacja dzieci w szkołach.

Regulacja ruchu turystycznego. Zamykanie niektórych szlaków po zmroku, aby dać zwierzętom czas na żerowanie bez stresu.

3. Monitoring i nauka. Związane m.in. z projektem  „Drapieżne Pogranicze – transgraniczna współpraca na rzecz zintegrowanej ochrony dużych drapieżników w Polsce i na Słowacji”. Projekt Drapieżne Pogranicze

Dzięki fotopułapkom i badaniom DNA (zbieranie sierści z tzw. czochradeł) naukowcy wiedzą dokładnie, ile niedźwiedzi żyje w Bieszczadach (szacuje się, że jest to około 150–200 osobników). Pozwala to na podejmowanie decyzji opartych na danych, a nie na strachu czy domysłach.

Ochrona niedźwiedzia w Bieszczadach to sukces, ale i nieustanny proces. Dzięki wsparciu z UE i pracy leśników oraz przyrodników, udało się stworzyć system, w którym człowiek i wielki drapieżnik mogą żyć obok siebie – pod warunkiem, że ten pierwszy wykaże się pokorą i odpowiedzialnością.

To już koniec opowieści o niedźwiedziach w Bieszczadach .

Do zobaczenia na punkcie czwartym, gdzie zaczniemy opowieść o wilkach.

Mamy dla Ciebie jeszcze zabawę interaktywną – NIEDZWIEDZIĄ WYKREŚLANKĘ.

A jakbyś chciał zgłębić wiedzę o niedźwiedziach polecamy: 

Polecany seans: 

„Jak zachować się przy spotkaniu z niedźwiedziem?” – Nadleśnictwo Baligród. 

To krótki, instruktażowy film, w którym leśnicy pokazują na żywym organizmie (często z dystansu), jak reagują bieszczadzkie miśki i jak powinniśmy się zachowywać w przypadku spotkania z nimi. Link do filmu Nadleśnictwa Baligród

“ 10 faktów o niedźwiedziu” 

Zapraszamy do kolejnego odcinka z serii Lasów Państwowych. Ten krótki dwuminutowy filmik to ekspresowe i efektowne podsumowanie najważniejszych informacji o naszych drapieżnikach. Nie trać czasu, kliknij i daj się porwać dzikiej naturze w wersji „fast”! To najlepszy sposób, by ugruntować wiedzę Tropiciela.

Polecane książki: 

„Zanim wyjedziesz w Bieszczady” Autorzy: Kazimierz Nóżka, Marcin Scelina, Maciej Kozłowski

Zanim ruszysz na kolejny etap naszej gry, zatrzymaj się na chwilę przy książce, która dla wielu stała się „bieszczadzką biblią”. To nie jest suchy przewodnik z mapami, ale pasjonująca rozmowa o tym, jak naprawdę wygląda życie w sercu dziczy. Autorzy to ludzie, którzy o bieszczadzkim lesie wiedzą więcej niż ktokolwiek inny. Kazimierz Nóżka i Marcin Scelina to leśnicy z Nadleśnictwa Baligród. Ich twarze możecie znać z internetowych filmików, na których z niezwykłym spokojem opowiadają o spotkaniach z dzikimi zwierzętami. Towarzyszy im Maciej Kozłowski, który zadaje pytania nurtujące każdego turystę. To praktycy, którzy w lesie spędzają niemal każdą chwilę – zarówno w dzień, jak i w nocy.  Niedźwiedzie są jednymi z głównych bohaterów tej opowieści. Ta książka zdejmuje z niedźwiedzi łatkę „krwiożerczych bestii”, a w ich miejsce pokazuje fascynujące, inteligentne i potężne zwierzęta, które zasługują na naszą ochronę. To idealne podsumowanie Twojej dzisiejszej przygody – dzięki niej zaczniesz patrzeć na bieszczadzkie zarośla z zupełnie innej perspektywy. Jest to książka dostępna również w naszej Przystankowej bibliotece, więc możecie ją wypożyczyć. Zobacz naszą BIBLIOTEKĘ

Nagrody! 

Smaczny bonus na początek! 

Mamy dla Ciebie coś specjalnego, by zregenerować siły po bieszczadzkich wędrówkach. Każdy, kto weźmie udział w naszych grach, otrzymuje 5% rabatu na pyszne jedzenie w naszej Oberży! Pełne menu jest dostępne na naszej stronie. Zobacz nasze MENU

Wystarczy, że:

– zrobisz zdjęcie z tabliczką gry w tle,  

– udostępnisz na instagramie albo facebooku posta, rolkę albo relację, 

– oznaczysz Przystanek Smerek i dodasz #bieszczadzkiegryterenowe.

A my zadbamy o to, abyś mógł rozsmakować się w naszej kuchni w jeszcze lepszej cenie. To nasza forma podziękowania za wspólną zabawę! Rabat w Oberży to nagroda, którą otrzymuje każdy, ale to nie wszystko! Przygotowaliśmy dla Was całą pulę dodatkowych nagród – zarówno dla mistrzów poszczególnych tras, jak i dla zdobywcy Nagrody Głównej całego sezonu. Więcej szczegółów jest na stronie głównej bieszczadzkich gier terenowych. Zobacz NAGRODY

Serdecznie dziękujemy naszym sąsiadom ze Smerek 2 za życzliwość i możliwość zamontowania na ich terenie tabliczki edukacyjnej w ramach Bieszczadzkich gier terenowych. Ta lokalna współpraca pozwala nam wspólnie promować bogactwo przyrodnicze naszego regionu i wspierać odpowiedzialną turystykę.